بلندت می کند دشمن دانا

بر زمین ات کوبد نادانه دوست

 

مقدمه

با آنکه معمولا منابع اطلاعاتی گستره ی وسیعی از مقولات میدانی ، مشاهداتی ، شفاهی ، کتبی و .. را در بر می گیرند ، اما عمدتا هر پژوهشی  بنابر زمینه ، ماهیت و هدف اش نیاز به گونه های مشخص و محدودی از منابع دارد . برای نمونه در تحقیقات زبانشناسی تمام منابع را می توان به دو بخش میدانی و کتابخانه ای محدود کرد ،  و یا برای  پژوهشی در زمینه تاریخ ادبیات ، تنها منابع مکتوب مورد توجه است .

بدیهی است ، به همان اندازه که فراوانی منابع معتبر ، موثق و بعضا دست اول ، در هرچه پر بار کردن دست آورد پژوهش تاثیر مثبت به جای می گذارد ، به همان اندازه نیز کمبود منابع یکی از موانع ای است ، که هماره پیش روی پژوهندگان بوده و هست .

 

با این همه نباید فراموش کرد که آگاهی و دانش و احاطه پژوهنده بر موضوع تحقیق نقشی بسا مهم تر از منابع دارد . چه ، پژوهنده ی آگاه و مسلط بر موضوع ، بهتر و با وسواس بیشتر به تشخیص سره و ناسره ی منابع و برگزینش و پذیرفتن داده های ارایه شده توسط آنها می پردازد ، و به اصطلاح دوغ را از دوشاب تشخیص می دهد . فلذا با عنایت به داشتن سنگ محکی برای سنگیدن ، در انبوه منابع جعلی و ... کمتر دچار سردرگمی  می گردد ، و راحتتر می تواند از لغزشها و دوگانگی های احتمالی – که بر اثر پذیرفتن هر منبع و تکیه بر هر داده ای به وجود می آید -  در امان باشد . بنابراین بهتر می تواند به نتیجه ای درست و علمی برسد .

 البته ، علاوه بر آنچه که گفته شد ، نباید فراموش کرد که - در همه ی مراحل تحقیق در انتخاب منابع گرفته تا جمع بندی و ارایه ی نتیجه ی نهایی - بزرگترین خطرهای پیش روی پژوهش ، از یک سو تعصب و خشک اندیشی و جمود فکری و خودخواهی و وابستگیهای فکری و از دیگر سو سهل انگاری و تساهل فکری پژوهنده می باشند . آنچنان که گاه تعصب یک پژوهنده آگاه را به ورطه ی داستان سازی و توجیه سازی و تحریف حقایق و تایید و گزینش برخی منابع غیر موثق ، و رد و تکفیر برخی منابع موثق می کشاند .

 بنابراین در یک پژوهش ، دسترسی به منابع اطلاعاتی ، آگاهی و آشنایی لازم با موضوع پژوهش و حفظ بی طرفی ، سه اصل مهم برای رسیدن به نتیجه ای درست و علمی می باشد ، و نبود هر یک از آنها می تواند نتیجه را خدشه دار و وارونه نمایید . البته کمبود منابع اطلاعاتی برای یک پژوهنده آگاه و مستقل ، شاید بتواند روند پژوهش را اندکی کُند و یا نهایتا ناقص بنماید . اما نبود آشنایی و آگاهی لازم و یا عدم استقلال فکری منجر به وارونه شدن نتیجه تحقیق و نشر اکاذیب بی پایه و اساس و گمراهی دیگران می گردد .

 بنا بر آنچه گفته شد بیراه نیست ، چنانچه بگوییم ، که یک پژوهنده بایستی در یافتن مدارک موثق و معتبر وسواس ، پشتکار و دقت نظر یک کارآگاه زبده و در نتیجه گیری ، دانش یک هیات منصفه عادل و آگاه و ورزیده ، و در صدور رای نهایی قاطعیت یک قاضی با وجدان و بی طرف را داشته باشد .

خورموه : www.khormoa.persianblog.ir