کاسيان
همتم بدرقه راه کن ای طایر قدس که دراز است ره مقصد و من نو سفرم
فلات ایران بخاطر ویژگیها و شرایط خاص و اوضاع جغرافیایی ، از دیر باز زادگاه و کانون تمدنهای دیرینه و دیرپای جهن بوده است و در این پهنه گسترده در طول قرون و اعصار متمادی اقوام و ملل گوناگون با فرهنگها و ایینهای ویژه خویش که عمدتاٌ از فرهنگ و تمدن قوم ایرانی متأثر بوده اند برخاسته اند .
برنزستان( لرستان ) پیشنه ای کهن و درخشان دارد که قدمت آن به 68000 سال پیش بر می گردد . این سرزمین از معدود نقاطی است که پیش از جاهای دیگر وارد دوران نوسنگی گردید ( دوران نو سنگی دورانیست که بشر توانست حیوانات و نباتات را رام و اهلی کند و یا به زبان ساده تر به زندگی ده نشینی و دامداری و کشاورزی روی اورد ) . و همچنین برنزستان از معدود مناطق اولیه ای در جهان است که وارد مرحله شهر نشینی و یا همان تمدن شد . آثارباستانی و بقایای زندگی انسانی به جای مانده از کاسیتها ؛ عیلامیان ، هخامنشیان و ساسانیان و .. در این منطقه خود گواه و شاهدی بر این گفته است . برنزستان ( لرستان ) از معدود مناطقی است که می توان در آن گام به گام با زندگی بشر پیشرفت و دوره های مختلف پیشرفت بشر را از دوره کهنه سنگی تا امروز مشاهده کرد و به یافته های فراوانی رسید و اما با افسوس فراوان هنوز از این دیار کهن و پیشینه فراوان تاریخی آن شناخت اندک و اطلاعات بسیار ناقصی در دست است و در نتیجه چنان که باید و شاید فرهنگ غنی و گذشته دور این سرزمین دیرینه در سطح ایران مطرح نشده است . در این مقال حقیر را تلاش بر آن است که با یاری از نوشته ها و آثار برجای مانده از بزرگان تحقیق و دانشمندان فرهیخته گوشه های تاریک و دور از دید تاریخ این سرزمین روشنتر سازد . چه بسا به شناساندن هرچه بیشتر این دیار پر افتخار و همیشه سربلند تاریخ ایران کمک کند.
نوشته زیر اولین گام در این راه است :
آثار مکشوفه در غارها و پناهگاههای کوهستانی دره ای که شهر کنونی خرم آباد در آن واقع شده است و سایر نقاط و نواحی لرستان گویایی قدمت حضور و زندگی انسان در سالیان پیش از تاریخ در این منطقه می باشند .
کاوشهای باستانی شناسی و غار شناسی نشان می دهد که غارهای کنجی ، یافته ، قمری ، گرارجنه ، دوشه و ... در حدود چهل هزار سال پیش محل سکونت ابنا بشر بوده است .
انسان اولیه ساکن در دره شهر خرم آباد زندگی غارنشینی و خانه بدوشی دوره پارینه سنگی را (باستان شناسان این دوره از 200000 سال تا 150000 سال پیش تعیین کرده اند . در این دوره انسان در غارها و پناهگاههای کوهستانی می زیسته و خوارکش اغلب از راه شکار حیوانات و چیدن میوها و گیاهان وحشی و خودرو تهیه و فراهم می شده است ) پشت سر نهاده و به آهستگی وارد دوره زندگی اسکان یافته ، روستا نشینی و سپس شهر نشینی گردیده است .
یکی از دلایلی که باعث مسکونی شدن این منطقه شده است . وجود منابع سرشار خوارکی حیوانی و گیاهی ، آب آشامیدنی فراوان ، تهیه سوخت آسان ، وجود پناهگاههای مناسب کوهستانی بوده است . که زندگی بشر و اسکان وی را در محل دره خرم آباد اجباری و الزامی می نموده است .
بنا بر مستندات و دلایل موجود می توان اینگونه استنباط کرد که اولین نوع حکومت به شکل امروزی و دارای نظامات پیشرفته بر این سرزمین متعلق به دولت عیلام بوده است . همزمان با حکومت دولت عیلام در لرستان در سالهای هزاره سوم پیش از میلاد شاخه دیگری از قوم آریای ( کاسی ها ) که قومی مهاجر بودند با گذر از قفقاز ،آذربایجان و طالش و اسکان در غرب و جنوب غربی دریای خزر ( کاسپین ) و نواحی قزوین و همدان به سرزمین امروزی لرستان رسیدند .از یادگارهای بر جای مانده این قوم می توان به نام دریای خزر (کاسپین ) و نام شهر قزوین ( کاسپین ) نامبرد . اینان همچنین اولین بنیان گذاران شهر همدان کنونی ( یا همان آکسیا ، آکسیان ، اکباتان و ..) بودند .که پس از ایشان پایتخت مادها و هخامنشیان شد. به احتمال بسیار زیاد کاسیان پس از ورود به سرزمین لرستان سرزمین جدید خود را کاشن نامیدند . که همان کارکاشی به معنای کلنی کاسیان در کتیبه های آشوریان است . برخی از تاریخ دانان و باستان شناسان احتمال می دهند که نام کنونی شهر کاشان بازمانده ای از آن سرزمین باشد .
کاسی ها پس از تصرف قزوین و همدان به تدریج در اثر فشار عوامل گوناگون از قبیل حمله اقوام جدید و تازه نفس آریایی و عوامل طبیعی به سمت جنوب رانده شدند . و پس از تسلط بر بومیان لرستان تا شمال خوزستان پیشرفتند . چه شهری به نام کاشن در شمال استان خوزستان از روزگار ایشان به جای مانده است . جرج کامرون باستان شناس نامی آمریکایی در این مورد می نویسد : ( در سده 24 پیش از میلاد در شمال خوزستان به سرزمینی بر می خوریم که کاشن نام دارد ) البته او بعید می داند که این قوم در آن تاریخ به این منطقه رسیده باشند .مرحوم رشید یاسمی هم این نظریه را ابراز داشته است . شهر کاشن اکنون « اللور » نامیده می شود .مکان مذکور در شمال شهرهای اندیمشک و دزفول کنونی قرار دارد .و برخی آنرا پایتخت باستانی لرستان می دانند . این قوم در راه نفوذ و حرکت به جنوب با دولت عیلام برخورد کردند که با توجه به نداشتن توان لازم برای مقبله با عیلامیان در همان محل متوقف گشتند .و به عقب رانده شدند . این قوم در نیمه اول هزاره دوم حدود 1750 ق . م قدرتی به دست آورده و بر دولت بابل چیره گشتند . وبه مدت 600 سال بر بین النهرین مرکزی و جنوبی حکمرانی کردند. شواهد تاریخی نشان می دهد که کاسیان همزمان با تصرف بابل بر کشور عیلام هم مسلط شدند . شهر شوش را برای مدت زیادی به تصرف خود در آوردند کاسیان که تازه توانسته بودند قدرتی بدست بیاورند و به مدد جنگ افزار پیشرفته شان که تنها خود فن اوری ساخت آنرا داشتند یعنی شمشیرها و خنجرهای برنزی که در ان زمان محکم ترین نوع آلیاژ بود . توانستند امپراطوری را بنیان گذارند که تمامی استانهای کنونی غربی و مرکزی ایران و بخشهای از شرق و جنوب و شرقی ترکیه و حوالی دریاچه وان و همچنین از غرب تا مصر را شامل می شد . اگوم دوم ( یکی از شاهان کاسی که به کاک ریمه مشهور بود) در کتیبه ای بیان می کند که پادشاه اقالیم 4 گانه و پادشاه لولوبیان ، کوتیان ، پادان ، بابل و اکد می باشد . این در حالی است که ایشان همچنان لرستان و همدان را خانه ایشان بوده در دست داشته اند .
بدون شک پس از عیلامیان ، کاسی ها را باید بزرگ ترین امپراطوری قوم ایرانی در غرب آسیا بشمار آورد . امپراطوری که مادها و هخامنشیان را باید وارث فرهنگ کاسیتها شدند و از آن تأثیر عمیقی گرفتند .
کاسیان در طول صدها سال حکومت و حکمرانی بر بخش بزرگی از غرب آسیا بویژه مقر اصلیشان لرستان . با بهره گیری از منابع مادی و روحیات خویش دست به ساخت و خلق آثار بدیع و گرانبهایی از جمله هنر صنعت مفرغ (برنز ) زدند .برنزهای ساخت دست هنرمندان کاسی امروزه پس از گذشت هزاران سال هنوز مایه حیرت و شگفتی هنر و باستان شناسانند .و زینت بخش موزه های معتبر و مجموعه های شخصی در کشورهای اروپایی و آمریکا هستند . به نحوی که برخی دانشمندان به آنان لقب « جواهرات گرانبهای روز » را داده اند در آنها می توان همه زندگی یک فرد کاسی را از زاد روزش تا مرگ و حتی زندگی پس از مرگ را هم دید .
اما متاسفانه این قوم علیرغم نقش مهمشان که در ساخت تمدن بشری بازی کرده اند و از پیشگامان و پایه گذاران تمدن بشری و ایران بوده اند . همچون دست ساخته هایشان در ایران و جهان مورد بی مهری زیادی قرار گرفته اند . به گونه ای که امروزه در ایران شاید افراد اندکی به اندازه انگشتان دست با کاسیها آشنایی داشته باشند . به ویژه در ایران زیرا با پژوهش در پیرامون ایشان می توان به رازهای بسیاری از تاریخ ایران و جهان پی برد .
--------------------------------------------------------
منابع :
کتاب ايران در سپيده دم تاريخ - ص ۷۱ و ۷۲ - نوشته جرج کامرون ترجمه حسن انوشه چاپ ۱۳۶۵
کتاب تاريخ قديم ايران - ص ۳۳ - نوشته پيرنيا
کتاب تاريخ ماد ص ۱۲۴ نوشته دياکونف ترجمه کريم کشاورز چاپ ۱۳۵۷
کتاب لرستان و تاريخ قوم کاسيت - محمد سهرابی