خرم آباد = خورموه

ترجمه : ميترا اسدنيا ( با اندکی تخلیص و اصلاح )
در كتاب هاي تاريخي مربوط به دوران پيش از اسلام در ايران، هيچ اشاره اي در مورد شهري به نام «خرم آباد» به چشم  نمي خورد، اما بررسي هاي باستان شناسي در تپه هاي مصنوعي اطراف شهر، حاكي از آن است كه خرم آباد قديم در بخش جنوبي شهر خرم آباد كنوني قرار داشته است.
بسياري از خاورشناسان برآنند كه اين مكان با توضيحاتي كه در متون مربوط به آشوريان باستان درباره شهر خايدالو (Khaidaloo) آمده، مطابقت بسيار دارد. قدر مسلم، خايدالو از جمله شهرهاي عيلامي بود كه پس از ذوال تمدن عيلامي، اهميت و جايگاه خود را از دست داد.
در واقع تنها هنگامي كه «اتابكان لرستان» (حدود 1100 م) در اين سرزمين قدرت يافته و به حكمراني رسيدند، شهر خرم آباد كنوني را بر محل ويرانه هاي خايدالو بنا نهادند.
خرم آباد كنوني در 490 كيلومتري جنوب تهران، شهري است برخوردار از آب و هوايي معتدل كه چشمه ها و جويبارها و قنات هاي آب، به وفور در آن جاري است.  اين شهر امروز اماكن و ابنيه تاريخي بسيار دارد كه مشهورترين آنها قلعه «فلك الافلاك» است كه از تمام نقاط شهر قابل مشاهده است.
قلعه نظامي «فلك الافلاك» بر تپه اي به بلندي حدودا 40 متر در مركز شهر خرم آباد ساخته شده است ، كه از جمله مناطق شاخص و مورد بررسي از نظر باستان شناسي است.
بناي اوليه اين قلعه نظامي به دوران هخامنشیان و ساسانيان باز مي گردد و در منابع تاريخي از آن با نام هاي گوناگونی همچون « دژ شاهپور خواست » ، « قلعه سابور خواست» ، « دِزبار (Dezbar)  » ، « دژ باژ » ، « دژ سیاه » ، « دژ سپه » ، « سپه دژ » و سرانجام « قلعه فلك الافلاك» ياد شده است.
اين قلعه در نزديكي غارهاي پاسنگر ، قمری و ..  که در دوران پيش از تاريخ مسكوني  بوده اند و بر بالای تپه ای که چشمه گلستان از شيب شمالي آن می جوشد بنا شده .
« قلعه فلك الافلاك» كه سابقا داراي ارگی با چهار برج در اطراف ساختمان كنوني اش بوده ، منطقه اي حدودا به وسعت 400×300 متر را در بر مي گيرد و از مصالحي چون آجر گلي، آجر پخته، ملات و سنگ ساخته شده است.
بخش اصلی که همان بناي كنوني قلعه می باشد با هشت برج، و مشتمل بر دو حياط، چهار تالار بزرگ، به علاوه تالارهايي كوچكتر و اتاق هاي متعدد ديگر ، محوطه اي به وسعت حدودا  5300 مترمربع را در بر گرفته . دروازه ورودي قلعه نيز در سمت شمال غرب بنا قرار دارد ، كه از طريق راهرويي به نخستین حياط خانه مي رسد . حياط نخست 50/22×31 متر و حياط ديگر 21×29 متر وسعت دارند.  و از آنجا از طريق راهرويي كه طاقي مرتفع بر فراز آن قرار گرفته به حیاط دوم قلعه می رسیم . آب مورد نياز داخل قلعه نيز از چاهي به عمق 40 متر تامين مي گرديد كه عمدتا در تمام مسيرش ، از ميان سنگ ها و صخره های سختی که با مشقت بسیار زیادی کنده شده است عبور مي کند تا به چشمه گلستان در پایین تپه مي رسد، اين چاه هم اكنون نيز مورد استفاده قرار می گيرد.
اما نگاهداري و حفاظت از بناي اين قلعه در تمام ادوار گذشته تاريخي نيز به سبب موقعيت استراتژيك آن بوده است . اين قلعه به عنوان پست ديده باني بر فراز گذرگاه مشرف بر جاده هاي مهمي بود كه از شمال به جنوب و از شرق به غرب امتداد داشت و هم از اين رو است كه بناي اين قلعه، رشد و پيشرفت معماري ادوار مختلف تاريخي را، در خود جاي داده و محفوظ داشته است.
در حال حاضر اين قلعه ، داراي موزه اي مشتمل بر بخش هاي هنرهاي سنتي، باستان شناسي و انسان شناسي است.
آب و هواي خرم آباد، در تمام فصول سال براي بازديدكنندگان مطبوع و خوشايند است ، خصوصا در تابستان كه دماي هوا معتدل ، تازه و فرح بخش است. در ضمن مردمان محلي که همچون دیگر لرها در مهمانوازی شهره و شهیرند نیز هماره رفتاري بسیار گرم و دوستانه با مسافران و ميهمانان خود دارند.

منبع: www.resaneh.com